VISINA TONA I OPSEG VISINE TONA U ČITANJU I GOVORU KOD STUDENATA ENGLESKOG KAO STRANOG JEZIKA U SRPSKOJ GOVORNOJ SREDINI - Пауновић, Tatjana (Наслеђе, 2015)
Sve više pažnje, kako u teorijskim pristupima tako i u empirijskim istraživanjima, poklanja se načinu na koji se prozodija koristi u usmenoj komunikaciji, posebno u kontekstu učenja stranih jezika. Naime, adekvatna upotreba prozodijskih sredstava smatra se veoma značajnim ciljem komunikativno orijentisane nastave. U učenju engleskog kao stranog jezika, posebno su značajna ona prozodijska svojstva koja se tiču fundamentalne frekvencije i opsega visine tona, a koja se koriste kao markeri različitih intonacijskih funkcija. U ovom radu predstavljeno je istraživanje u kome su ispitanici bili učenici engleskog kao stranog jezika (studenti prve godine na studijskom programu osnovnih studija anglistike na Filozofskom fakuletu Univerziteta u Nišu). Istraživanje je imalo cilj da ispita upotrebu opsega visine tona (pitch range), visine tona (pitch height) i kretanja tona (pitch movement) u čitanju i u govoru, da bi se iskazala sledeća intonacijska značenja: delimitacija intonacijskih celina (prema gramatičkim, diskursnim i intonacijskim indikatorima), markiranje informacijske strukture iskaza (u smislu označavanja različitih vrsta fokusa) i interakcione i ilokucione funkcije iskaza (signaliziranje govornikove namere, ilokucionog sadržaja, organizacije dijaloga i sl.). Rezultati našeg istraživanja su pokazali da su ispitanici adekvatno koristili ova prozodijska sredstva za označavanje granica među gramatičkim, intonacijskim, pa i diskursnim celinama (npr. tema diskursa, pasus, rečenica i (prozodijska) sintagma) i, delimično, za označavanje informacijske strukture iskaza. Osnovne poteškoće su se javljale u razumevanju prozodije kao indikatora pragmatičkog značenja i u tumačenju interakcione i ilokucione funkcije iskaza. Opseg visine tona u dijaloškim delovima teksta bio je nešto višeg nivoa, ali ne i šireg opsega. Širi opseg visine tona nije adekvatno korišćen za označavanje fokusa ili parenteze (kompresijom opsega visine tona). Ispitanici su imali više teškoća u čitanju nego u govoru (prepričavanje priče). Sa druge strane, u govoru je korišćen relativno uzak opseg visine tona i uglavnom srednja visina tona; u govoru su ispitanici takođe koristili uzlazne umesto silaznih kontura tamo gde to nije bilo kontekstualno prikladno. Rezultati našeg istraživanja ukazuju na značajne pravce daljeg istraživanja u kontekstu učenja engleskog kao stranog jezika u srpskoj govornoj sredini, kao i na značaj detaljnih kontrastivnih ispitivanja maternjeg i stranog jezika u domenu upotrebe prozodijskih sredstava za označavanje komunikativnih funkcija, strukture diskursa, strukture informacija i pragmatike.